Dişli Modülü Nedir, Nasıl Bulunur? Temel Dişli Hesapları

Güncelleme: 1 Kasım 2026

Dişli hesaplarının temelinde modül vardır. Modül (m), dişlinin diş büyüklüğünü milimetre cinsinden belirleyen bir değerdir. İki dişlinin birbirine kavraması için modüllerinin ve basınç açılarının aynı olması gerekir.

Temel formüller (standart düz dişli)

• Bölüm dairesi çapı: d = m × z (z: diş sayısı)
• Dış çap: da = m × (z + 2)
• Diş dibi çapı: df = m × (z − 2,5)
• Diş yüksekliği: h = 2,25 × m
• Adım: p = π × m
• Eksen mesafesi (iki dişli): a = m × (z1 + z2) / 2
• İletim oranı: i = z2 / z1

Örnek

Modül 2, 20 dişli bir dişli: d = 40 mm, da = 44 mm, df = 35 mm. 40 dişli bir karşı dişliyle eksen mesafesi 2 × (20 + 40) / 2 = 60 mm, iletim oranı 1 : 2'dir.

Standart modüller

Modüller standartlaştırılmıştır: 0,5 · 0,8 · 1 · 1,25 · 1,5 · 2 · 2,5 · 3 · 4 · 5 · 6 · 8 · 10 · 12 · 16 · 20 mm gibi. Elinizdeki dişlinin modülü bu değerlerden birine yakın çıkmalıdır.

Elinizdeki dişlinin modülünü bulmak

1. Dişlinin dış çapını kumpasla ölçün.
2. Diş sayısını sayın.
3. Düz dişlide m = dış çap / (z + 2) hesaplayın.
4. Sonucu en yakın standart modüle yuvarlayın.

Hesaplanan değer standart modüllere uymuyorsa dişli profil kaydırmalı, inç (diametral pitch) sistemli ya da özel üretim olabilir. Diametral pitch (DP) ile modül arasında m = 25,4 / DP bağıntısı vardır.

Helisel (eğik) dişliler

Helisel dişlide diş eğimlidir. Katalogdaki modül genellikle normal modül (mn) olur. Bölüm dairesi çapı enine modülden hesaplanır: mt = mn / cos β ve d = mt × z. Bu yüzden aynı normal modül ve diş sayısı için helisel dişlinin çapı düz dişliden büyüktür.

Profil kaydırma

Az dişli pinyonlarda (yaklaşık 17 dişin altında, 20° basınç açısıyla) diş dibinde oyulma olabilir. Bunu önlemek için dişli takımı dışarı doğru kaydırılır; buna profil kaydırma denir.

Bu hesapların hepsini, dişli çifti ve kavrama oranıyla birlikte Dişli hesabı aracında yapabilirsiniz. Dişin dayanım hesabı bu yazının ve aracın kapsamı dışındadır.

Diğer rehber yazıları