Sac Açılımı Nasıl Hesaplanır? K Faktörü ve Büküm Payı

Güncelleme: 1 Kasım 2026

Bir sac parçayı bükmeden önce, o parçanın düz hâlinin (açılımının) boyunu bilmek gerekir. Bükülen bölgede sacın dış yüzü uzar, iç yüzü kısalır. İkisinin arasında boyu değişmeyen bir çizgi vardır: nötr eksen. Açılım hesabı, bu eksen üzerinden yapılır.

Temel kavramlar

• t: sac kalınlığı
• ri: iç büküm yarıçapı
• θ: büküm açısı (düz sacın dönme miktarı; köşebent için 90°)
• K faktörü: nötr eksenin iç yüzeyden ölçülen konumunun kalınlığa oranı

Büküm payı (BA)

Bükülen bölgedeki nötr eksen yayının uzunluğudur:

BA = θ × (ri + K × t)  (θ radyan cinsinden; derece × π / 180)

K faktörü, malzemeye, kalınlığa, kalıp açıklığına ve büküm yöntemine bağlıdır. Küçük iç yarıçaplarda genelde 0,33 civarında, büyük yarıçaplarda 0,5'e doğru artar. Kesin değer için deneme bükümü yapmak en güvenilir yoldur.

Dış ölçüyle çizilmiş parça

Teknik resimlerde ölçüler çoğunlukla dış yüzeyden verilir. Bu durumda her bükümde köşe noktası ile bükümün başladığı nokta arasındaki fark, dış geri çekme (OSSB) kadardır:

OSSB = tan(θ/2) × (ri + t)

Açılım boyu = dış ölçülerin toplamı − (bükümlerin OSSB toplamının 2 katı) + (BA toplamı). Yani her büküm için düşülecek miktar = 2 × OSSB − BA.

Örnek: köşebent

Dış ölçüleri 50 mm ve 50 mm olan, 2 mm kalınlıkta, iç yarıçapı 2 mm olan 90° bir köşebent (K = 0,4):

• OSSB = tan(45°) × (2 + 2) = 4 mm
• BA = (π/2) × (2 + 0,4 × 2) = 4,398 mm
• Açılım = 50 + 50 − 2 × 4 + 4,398 = 96,40 mm

Sık yapılan hatalar

• Dış ve iç ölçüyü karıştırmak. Ölçünün hangi yüzeye göre verildiğini baştan netleştirin.
• K faktörünü her malzeme için aynı almak. Paslanmaz ve alüminyumda değer değişebilir.
• Kalıp açıklığının iç yarıçapı etkilediğini unutmak. Hava bükümünde iç yarıçap, kalıp açıklığının yaklaşık altıda biri kadar oluşur.

Boru, koni, dirsek ve geçiş gibi bükülmüş ve yuvarlatılmış parçaların açılımı için Boru ve açılım aracını kullanabilirsiniz.

Diğer rehber yazıları